Patoloji Aktivasyonu Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden İnceleme
Patoloji aktivasyonu, genellikle bireylerin ya da grupların, toplumsal yapılar veya normlar tarafından dışlanan, ötekileştirilen ya da sorunlu olarak etiketlenen davranışlarını veya kimliklerini anlamada kullanılan bir terimdir. Bu terim, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi önemli meselelerle kesiştiğinde, daha geniş bir anlam kazanır. İstanbul gibi kozmopolit bir şehirde, her gün karşılaştığımız farklı toplumsal grupların, patoloji aktivasyonunun nasıl etkilediğini görmek hiç de zor değildir. Şehirdeki günlük yaşamda karşılaştığımız sahneler, bu dinamiklerin en net şekilde gözler önüne serildiği yerlerdir.
Patoloji Aktivasyonu ve Toplumsal Cinsiyet
Toplumun, bir bireyi ya da grubu ‘patolojik’ olarak etiketlemesi, çoğunlukla cinsiyet normlarına uymayan davranışlar üzerinden gerçekleşir. İstanbul’un kalabalık sokaklarında, toplu taşıma araçlarında ve iş yerlerinde, cinsiyet rolleri üzerine kurulu kalıplar sıkça karşıma çıkar. Örneğin, bir erkeğin metroda duyduğu rahatlıkla konuşması veya kadınların giydiği kıyafetlere bakarak onlara biçilen değer, cinsiyet normlarının ne kadar baskın olduğunu gösterir. Bir kadın, öz güvenle giyindiğinde ya da bir erkek duygusal bir ifade gösterdiğinde toplumsal patoloji devreye girebilir.
Sosyal gözlemler de bu durumu daha da netleştiriyor. Bir sabah metrobüsle işe giderken yanımda, rahatça konuşan ve sohbet eden bir grup kadın vardı. Kısa süre sonra, birkaç erkek onlara bakarak fısıldamaya ve hatta gülmeye başladı. Bu, patoloji aktivasyonunun günlük bir yansımasıydı. Kadınların seslerini yükseltmesi, toplumsal cinsiyet normlarını ihlal ediyordu. O an fark ettim ki, bu tür küçük sosyal etkileşimler, toplumsal normların patolojik bir şekilde nasıl ‘aktivasyon’ oluşturduğunun örnekleridir. Kadınlar, bazen yalnızca seslerini duyurduklarında, toplumsal patoloji onları etiketler.
Çeşitlilik ve Patoloji Aktivasyonu
İstanbul, farklı etnik grupların ve toplumsal sınıfların bir arada yaşadığı bir şehir. Bu çeşitlilik, patoloji aktivasyonunun çok katmanlı bir şekilde işlediği bir zemin sunuyor. Birçok farklı kimlik ve etnik köken arasındaki ilişkilerde, kimliklerin ‘anormal’ veya ‘dışarıda’ görülmesi oldukça yaygın. Örneğin, farklı etnik kökenlerden gelen işçilerin sokakta yaşadığı zorluklar veya göçmenlerin karşılaştığı ayrımcılık, toplumsal normlara uymadıkları gerekçesiyle sıklıkla patolojik bir bakış açısıyla değerlendirilir. Birçok göçmen, şehrin merkezine yakın bölgelerde çalışıyor ve bazen sadece varlıklarıyla, ötekileştirici bakışlar ya da dikkatli bir şekilde gözlemlenen tavırlarla karşılaşıyorlar.
Bir gün, Taksim’de yürürken, farklı bir kültürden gelen bir grup işçinin, bir kafenin önünde oturduğunu gördüm. Hemen arkasından gelen bir grup, bir anlamda onları dışlayan bir tavır sergileyerek, garip bakışlarla onları gözlemlemeye başladı. Toplum, bu grup insanları ‘farklı’ olarak etiketliyor ve onların varlığını bir çeşit patolojiye dönüştürüyordu. Çeşitliliğin zenginliği, çoğu zaman negatif anlamda patolojik bir duruma indirgeniyor.
Sosyal Adalet ve Patoloji Aktivasyonu
Sosyal adalet perspektifinden bakıldığında, patoloji aktivasyonu, özellikle toplumsal eşitsizliklerin daha belirgin olduğu durumlarda ciddi sonuçlar doğurur. Bu, ekonomik durumu düşük olan bireylerin, engelli bireylerin veya cinsiyet kimliğini özgürce ifade edemeyen bireylerin daha fazla dışlanmasına yol açar. Örneğin, İstanbul’da sokakta, sosyal hizmetlerde veya iş yerlerinde, engelli bireylerin karşılaştığı ayrımcılık, sosyal adaletin ne kadar eksik olduğunu gösterir.
Bir arkadaşımın deneyiminden örnek vermek gerekirse, engelli bir birey olarak toplu taşımada yaşadığı zorlukları bana anlattı. Araba veya otobüs gibi araçlarda genellikle engelli bireyler için ayrılmış alanlar olmasına rağmen, bu alanlar sıklıkla başka yolcular tarafından işgal edilir. Durum böyle olunca, engelli bireylerin yalnızca fiziksel engelleriyle değil, aynı zamanda toplumsal normların yaratığı patoloji ile de baş etmeleri gerekir. Bu örnek, sosyal adaletin önemini vurgularken, patoloji aktivasyonunun nasıl daha derin ve karmaşık hale geldiğini de gösteriyor.
Sonuç
Patoloji aktivasyonu, yalnızca bireysel bir sorun değil, toplumsal yapının ve normların bir yansımasıdır. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında, bu kavramı anlamak, yalnızca teorik bir yaklaşım değil, aynı zamanda günlük hayatla da doğrudan bağlantılıdır. İstanbul’daki sokaklar, toplu taşıma araçları, iş yerleri, sosyal adaletin ve çeşitliliğin nasıl şekillendiğini ve bu yapıların patolojik etkilerini net bir şekilde gözler önüne seriyor. Her birimizin bu dinamikleri fark ederek, daha adil ve anlayışlı bir toplum oluşturmak için daha bilinçli adımlar atmamız gerektiği açık.